• Het mannetje verliest zijn imposante gewei in februari, waarna het weer aangroeit.

  • Een imposant volwassen mannetjeshert zoekt toenadering tot een aantal hindes.

Veel bronstplaatsen rondom Vierhouten en Elspeet

NUNSPEET De bronsttijd is weer aangebroken. Stroomde de Veluwe de afgelopen maanden vol met zomertoeristen, nu zijn het de liefhebbers van de naderende herfst en het spektakel van de paartijd van de edelherten die hei en bossen opzoeken.

Loes van den Ingh

De afgelopen jaren is het meemaken van de bronst steeds populairder geworden. De excursies die door zowel particulieren, kleine bedrijven als door organisaties zoals Staatsbosbeheer worden aangeboden zijn binnen no-time volgeboekt. Er zijn excursies met een verschillend karakter. Zo kunnen deelnemers wandelen tijdens de avondschemering onder leiding van een gids door het bos en horen dan vooral het geluid van de burlende herten. Daarnaast zijn er excursies waarbij de deelnemers met een gids een wildkijkplaats bezoeken. Hierbij is de kans groter dat het wild ook gezien wordt.

Afgelopen vrijdag gingen twee vrijwillige boswachters met een groep van twintig deelnemers op excursie naar een wildarena. Voorafgaand aan de tocht wordt één en ander over de bronst uitgelegd:

,,Mannelijke en vrouwelijke edelherten leven vaak gescheiden van elkaar. Roedels mannen en vrouwelijke herten (hindes) hebben hun eigen plek in de Veluwse bossen. Tussen half september en half oktober worden de hindes vruchtbaar. Deze periode noemen we de bronsttijd. De hindes blijven als roedel bij elkaar maar trekken naar specifieke plekken in het bos, de zogenaamde bronstplaatsen. Dat doen ze al generaties lang. Rondom Vierhouten en Elspeet zijn veel populaire bronstplaatsen. Dit zorgt ervoor dat de kans dat je als bezoeker hier de bronst kunt meemaken, groot is."

CONCURRENT ,,De mannelijke herten worden tijdens de bronstperiode elkaars concurrent. De roedels vallen uiteen en de oudere herten proberen de hindes voor zich te winnen. Dat doen ze door zich op te doffen. Hun vacht verandert: ze krijgen lange haren rondom de hals (de bronst-manen). Ze harken met hun gewei grote plukken heide uit de grond om een imposantere pruik op te zetten en ze urineren tegen hun eigen buik om een aantrekkelijke geur te verspreiden. Daarnaast burlen ze. Burlen is het oer-geluid dat lijkt op het loeien van een koe, maar veel zwaarder klinkt. Door te burlen lokken de mannetjes de hindes en laten ze andere herten weten dat wie de baas is.

Omdat er verschillende mannelijke edelherten met elkaar concurreren om de hindes te veroveren ontstaan er felle gevechten waarbij de geweien van de herten tegen elkaar kletteren. Het sterkste edelhert wint en zal uiteindelijk paren met de hindes en zorgen voor nageslacht in het volgend voorjaar. De bronsttijd is voor de mannelijke edelherten een uitputtingsslag. Ze raken tot wel 25% van hun lichaamsgewicht kwijt en hebben soms ernstige verwondingen van de gevechten.

Na de bronst zoeken de mannetjes elkaar weer op en proberen de winter door te komen. Eind februari gooien ze hun gewei af waarna een nieuw gewei weer aangroeit. Dat is in juli volgroeid. In september begint de gehele cyclus weer van voren af aan."

De deelnemers van de genoemde excursie - die hiervoor speciaal vanuit onder andere Zeeland en vanaf de Waddeneilanden naar de Veluwe waren gekomen - hadden een prachtige avond: ze zagen vossen, wilde zwijnen en de bronst van de edelherten. Een imposant volwassen mannetjeshert joeg een jonge concurrent weg en zocht toenadering tot twee hindes (zie foto). Eén van de vrijwillige boswachters legde uit dat er wat tijd overheen gaat voordat het tot het werkelijke paren komt: ,,Dat gebeurt veelal in de hoog-bronst, in de eerste weken van oktober."

MAATREGELEN Natuurlijk is het ook mogelijk om 'op eigen gelegenheid' de bronst op de Veluwe mee te maken. Er zijn echter wel een aantal maatregelen van kracht die ervoor zorg dragen dat de edelherten niet gestoord worden. Het is niet toegestaan om het rustgebied in te gaan en je mag alleen in het bos zijn tussen zonsop- en zonsondergang. Op het naleven van deze regels wordt toegezien door boswachters en politie en de boetes voor overtredingen zijn hoog. Belangstellenden voor de bronst van de edelherten hebben overwegend begrip voor de maatregelen. Zoals één deelnemers van de excursie opmerkte: ,,Als we ons aan die eenvoudige regels houden kunnen we genieten van de bronst maar er ook verzekerd van zijn dat we dat in de toekomst kunnen blijven doen!"