• Jan van Zellem bracht eerder al samen met Bart Bonhof het archief van de Grote Kerk op orde.

    Dick van der Veen

Boek van Jan van Zellem verklaart bouw Grote Kerk

EPE Nadat in 2010 het boek 'Dit huis van hout en steen, Bouwhistorie en interieurgeschiedenis van de Grote of Sint Maartenskerk te Epe' van zijn hand verscheen, bleef drs. ing. Jan van Zellem met de vraag zitten wat er allemaal aan te pas kwam bij de bouw. Hoewel hiervan bij deze kerk feitelijk niets bewaard is gebleven, kon hij aan de hand van accurate literatuurstudie een beeld schetsen hoe zich dat daar moet hebben voltrokken.

Dick van der Veen

Veel steun daarbij had hij aan miniaturen, waarvan er vele fraaie in het nieuwe boek ,Kerkbouw in de Middeleeuwen' zijn afgedrukt. De lezer krijgt in 20 hoofdstukken een goede indruk van de opdrachtgever, gebruikte materialen en gereedschappen en antwoord op de vraag hoe het in vredesnaam mogelijk was om zoals in Epe een toren van 52 meter 'te lood' op te bouwen en hoe men erin slaagde zware natuurstenen blokken en balken van wel 600 kilo gewicht omhoog te hijsen.

Het blijkt dan dat men in de Middeleeuwen over gereedschap beschikte dat verrassend veel overeenkomst vertoont met wat de huidige ambachtslieden gebruiken. Interessante uitleg over inzet van tredmolens en steigers bijvoorbeeld. Door diep in de literatuur te duiken, vooral Duits getinte maar ook Franse, kreeg Van Zellem antwoord op zijn vragen en op die van degenen die hem na zijn eerste boek benaderden. De financiering van kerken als die in Epe vond goeddeels plaats met de opbrengst van aflaten. Dat gold voor de Sint Pieterskerk, voor de Dom in Urecht en ook meer algemeen. Wat de gebruikte materialen betreft is er wel een kleine directe lijn naar de Grote kerk, namelijk het bewerkte Bentheimer zand tot natuursteen en het transport. De eerste stenen kerk in Epe was waarschijnlijk Romaans. De toren uit de periode 1100-1125 was 16 meter hoog. De tweede stenen kerk, gebouwd in de periode 1225-1250, had een toren die 20 meter naar het zwerk priemde.

BETROKKEN Door zijn studie Algemene Cultuurwetenschappen, na zijn pensionering. toegevoegd aan weg- en waterbouw in een priller deel van zijn leven, beschikt hij over de instrumenten om uit dat wat hij in de literatuur vond de juiste conclusies te trekken. Het boek is verlevendigd met 95 afbeeldingen. De fascinatie voor deze kerk? Van Zellem: ,,Die onderga je op momenten dat je er alleen bent, het zonlicht door het glas in lood valt en een mystieke sfeer ontstaat.'' Middeleeuws theoloog Sint Victor zei het aldus: ,,U heeft in uw binnenste een ander oog dat het natuurlijke oog in helderheid overstijgt, dat het verleden, heden en de toekomst gelijktijdig in één oogopslag waarneemt." Door een forse eigen bijdrage kan het fraai gebonden boek, 160 pagina's, voorzien van een uitgebreide verklarende woordenlijst, voor 19,50 euro worden aangeboden. Het is vanaf 18 november verkrijgbaar bij de boekhandel in Epe, Heerde en Vaassen. De presentatie is op 17 november om 14.30 uur in de kerk. Na afloop kan men het boek, eventueel gesigneerd, aanschaffen.